काठमाडौँ — विश्वभरिका पासपोर्टहरूको शक्ति र पहुँच मापन गर्ने प्रतिष्ठित संस्था हेनली पासपोर्ट इन्डेक्स (Henley Passport Index) को सन् २०२६ को ताजा प्रतिवेदन अनुसार नेपाली राहदानी (पासपोर्ट) को स्तरमा केही सुधार आएको छ। गत वर्ष १०१औँ स्थानमा रहेको नेपाल यस वर्ष ४ स्थान माथि उक्लिँदै ९७औँ स्थानमा पुग्न सफल भएको छ। हाल नेपाली पासपोर्ट वाहकहरूले विश्वका ३५ वटा देश र गन्तव्यहरूमा कुनै पूर्व-भिसा (Advance Visa) बिना नै सहजै यात्रा गर्न सक्छन्।

हेनली पासपोर्ट इन्डेक्सले कसरी काम गर्छ? (How it works)

यो इन्डेक्सले मुख्य रूपमा “भिसा-फ्री एक्सेस” (Visa-free access) लाई आधार मान्छ। यसको अर्थ कुनै पनि देशको नागरिकले पूर्व-स्वीकृति (Prior Visa) बिना कतिवटा देशमा भ्रमण गर्न सक्छ भन्ने कुरा हो। यो सूचकांक पूर्ण रूपमा IATA (International Air Transport Association) को सटिक डाटाबेसमा आधारित हुने भएकाले यसलाई विश्वकै सबैभन्दा आधिकारिक मानिन्छ।

 अङ्क दिने तरिका (Scoring System): यो र्‍याङ्किङमा कुल १९९ वटा पासपोर्ट र २२७ वटा सम्भावित भ्रमण गन्तव्य (Destinations) हरूलाई मूल्यांकन गरिन्छ।

 यदि तपाईंको पासपोर्ट बोकेर कुनै देशमा जाँदा भिसा नचाहिने (Visa-free), अन-अराइभल भिसा (Visa on Arrival) पाइने, वा इलेक्ट्रोनिक ट्राभल अथोरिटी (ETA) पाइने भएमा त्यो पासपोर्टले १ अंक (Score 1) पाउँछ।

 यदि त्यहाँ जानुअघि नै सरकारी दूतावासबाट भिसा (Pre-departure Visa) लिनुपर्ने वा अनलाइनबाट स्वीकृत गराउनुपर्ने (e-Visa) भएमा त्यसले ० अंक (Score 0) पाउँछ।

 अन्तिम र्‍याङ्क: सबै देशहरूको अंक जोडिएपछि जसको बढी अंक आउँछ, त्यो देश सूचीको माथि (बलियो) र कम अंक आउने देश तल (कमजोर) पर्छन्। यही नियमानुसार हाल सिंगापुर संसारकै सबैभन्दा बलियो पासपोर्ट बन्न सफल भएको छ, जसका नागरिकहरू १९५ देशमा बिना भिसा जान सक्छन्।

सिंगापुर र फिलिपिन्स: नेपाली पर्यटकका लागि विशेष सुविधा

नेपाली यात्रीहरूका लागि दक्षिण-पूर्वी एसियाका दुई प्रमुख र आकर्षक देशहरू सिंगापुर र फिलिपिन्स मा विशेष भिसा-फ्री सुविधा रहेको छ, जसको प्रत्यक्ष फाइदा नेपाली पर्यटकहरूले उठाइरहेका छन्:

1 सिंगापुर (Singapore): नेपाली नागरिकहरूले सिंगापुर भ्रमण गर्दा कुनै पूर्व-भिसा लिनु पर्दैन। नेपाली पासपोर्ट वाहकहरूले सिंगापुरमा ३० दिनसम्म बिना भिसा (Visa-Free) बस्न पाउने व्यवस्था रहेको छ। यात्रा गर्नुअघि मात्र अनलाइनमार्फत ‘SG Arrival Card’ (भ्रमण कार्ड) भर्नु अनिवार्य हुन्छ।

2 फिलिपिन्स (Philippines): फिलिपिन्सले पनि नेपाली नागरिकहरूलाई पर्यटन तथा व्यापारिक उद्देश्यका लागि ३० दिनसम्म बिना भिसा (Visa-Free) प्रवेशको अनुमति दिएको छ। यसका लागि उड्नु अघि ७२ घण्टाभित्र आधिकारिक ‘eTravel’ डिजिटल कार्ड दर्ता गरी QR कोड लिनुपर्छ।

नेपालबाट पूर्व-भिसा नलिई जान पाइने ३५ देशहरूको पूर्ण सूची:

नेपाली राहदानी भएका नागरिकहरूले पूर्व-भिसा नलिईकन जान पाउने ३५ वटा देश र गन्तव्यहरूको वर्गीकरण यस प्रकार छ:

१. पूर्ण भिसा-फ्री देशहरू (Visa-Free)

यी देशहरूमा जानुअघि कुनै भिसा आवेदन दिनु पर्दैन। विमानस्थलमा पुगेपछि आफ्नो पासपोर्ट देखाएर सोझै प्रवेश पाउन सकिन्छ।

 भारत (खुला सिमाना र आवतजावतको स्वतन्त्रता, नागरिकता वा मतदाता परिचयपत्र भए पनि हुन्छ)

 सिंगापुर (Singapore) – ३० दिनसम्म

 फिलिपिन्स (Philippines) – ३० दिनसम्म

 डोमिनिका (Dominica) – २१ दिनसम्म

 गाम्बिया (Gambia) – ९० दिनसम्म

 हैटी (Haiti) – ९० दिनसम्म

 माइक्रोनेसिया (Micronesia) – ३० दिनसम्म

 पाकिस्तान (Pakistan) – ३० दिनसम्म

 सेन्ट भिन्सेन्ट एन्ड द ग्रेनाडिन्स (St. Vincent and the Grenadines) – ३० दिनसम्म

२. अन-अराइभल भिसा देशहरू (Visa on Arrival)

यी देशहरूमा उड्नु अघि भिसा चाहिँदैन। तर, त्यहाँको विमानस्थलमा ओर्लिएपछि अध्यागमन (Immigration) को काउन्टरमा केही शुल्क बुझाएर भिसाको छाप (Stamp) लगाउनुपर्छ।

 एसियाली देशहरू: बंगलादेश (३० दिनसम्म), माल्दिभ्स (३० दिनसम्म), र तिमोर-लेस्ते (३० दिनसम्म)।

 अफ्रिकी देशहरू: बुरुन्डी (३० दिनसम्म), केप भर्ड, कोमोरोस (४५ दिनसम्म), गिनी-बिसाउ (९० दिनसम्म), मेडागास्कर (९० दिनसम्म), माउरिटानिया, मौरिसस (६० दिनसम्म), मोजाम्बिक (३० दिनसम्म), रुवान्डा (३० दिनसम्म), सेनेगल, सोमालिया, र टोगो (७ दिनसम्म)।

 ओशिनिया र अमेरिकी देशहरू: बोलीभिया (९० दिनसम्म), पलाउ (३० दिनसम्म), सामोआ (६० दिनसम्म), र तुभालु (३० दिनसम्म)।

३. इलेक्ट्रोनिक ट्राभल अथोरिटी (ETA) / अनलाइन स्वीकृत

यी देशहरू जानुअघि दूतावास धाउनु पर्दैन। यात्रा गर्नुभन्दा केही दिन अगाडि अनलाइनमा एउटा सामान्य फारम भरेर डिजिटल अनुमति लिनुपर्छ।

 श्रीलंका (Sri Lanka) – यात्रा गर्नुअघि ETA अनलाइन दर्ता अनिवार्य छ।

 केन्या (Kenya) – इलेक्ट्रोनिक ट्राभल अथोरिटी आवश्यक।

यात्रीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण चेतावनी

नेपाल अध्यागमन विभाग र अन्तर्राष्ट्रिय नियम अनुसार, यी भिसा-फ्री वा अन-अराइभल देशहरूमा भ्रमण गर्दा विमानस्थलमा रोकिनु नपरोस् भन्नका लागि यात्रीहरूसँग कम्तीमा ६ महिना अवधि भएको पासपोर्ट, दुवैतर्फको हवाई टिकट (Round-trip Ticket), होटल बुकिङको प्रमाण र खर्चका लागि पर्याप्त अमेरिकी डलर ($५०० देखि $१०००) वा सोसरहको वैधानिक रकम हुनु अनिवार्य छ।

नेपालको र्‍याङ्किङ ९७औँ स्थानमा पुग्नु सकारात्मक भए पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा हाम्रो पासपोर्टलाई अझ बलियो बनाउन नेपाल सरकारले थप देशहरूसँग द्विपक्षीय कुटनीतिक पहल बढाउनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।